Đề xuất thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

20:55 | 16/08/2026

Theo dõi Kinh tế Xây Dựng trên

Bộ Công Thương đang nghiên cứu thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hướng tới trở thành công cụ tài chính xúc tác, chia sẻ rủi ro và kết nối các nguồn lực cho chuyển dịch năng lượng.

Đề xuất thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được định hướng trở thành công cụ tài chính nhằm huy động và kết nối nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính.

Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) đang tham vấn mô hình thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp năng lượng, tổ chức tài chính, ngân hàng và các đối tác phát triển.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cho biết Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) những năm qua đã được triển khai rộng khắp, góp phần nâng cao nhận thức, năng lực và thúc đẩy áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong nhiều ngành, lĩnh vực.

Theo bà Giang, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, năng suất và năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực khác vẫn còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến dây chuyền, thay thế thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hóa hệ thống và đầu tư công nghệ mới, song nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn. Do đó, việc thiết kế và xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Theo dự thảo, Quỹ được định hướng trở thành công cụ tài chính nhằm huy động và kết nối nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính và đối tác phát triển cho lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Không chỉ cung cấp nguồn vốn, Quỹ có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Qua đó, hình thành hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt từ xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đánh giá kết quả tiết kiệm năng lượng.

Bà Trần Thùy Dương, Giám đốc Chương trình Chuyển dịch Năng lượng Bền vững Việt Nam - EU (SETP), đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, cho biết nghiên cứu về mô hình Quỹ được thực hiện trong khuôn khổ hỗ trợ kỹ thuật, có tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia EU và các quỹ liên quan tại Việt Nam.

Nội dung nghiên cứu tập trung vào mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, nguồn tài chính, các hình thức hỗ trợ và lộ trình thành lập Quỹ.

Trong đó, mô hình được đánh giá thành công là sự kết hợp nhiều công cụ tài chính cùng cơ chế hỗ trợ kỹ thuật và kiểm soát chất lượng dự án.

Từ kinh nghiệm quốc tế và trong nước, nhóm nghiên cứu đề xuất Quỹ nên được xác định là công cụ tài chính chính sách có vai trò xúc tác thị trường, thay vì cạnh tranh hoặc thay thế các kênh tài chính thương mại.

Theo định hướng này, Quỹ có thể tập trung vào chia sẻ rủi ro, sử dụng mô hình tài chính đa công cụ và kết hợp linh hoạt các hình thức hỗ trợ, trong đó có cho vay ưu đãi. Hoạt động của Quỹ cần được kết nối với hệ thống tài chính, ngân hàng hiện có và đặt trong tổng thể chính sách về chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh, mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, JETP và phát triển thị trường carbon.

Ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng Ban Kinh doanh EVN.

Một yêu cầu khác là mô hình quản trị phải bảo đảm tính độc lập tương đối, chuyên nghiệp, minh bạch, có cơ chế giám sát hiệu quả và phân định rõ chức năng quản lý nhà nước về năng lượng với chức năng quản lý, điều hành Quỹ.

Một nội dung đáng chú ý là kinh nghiệm triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng theo mô hình ESCO của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Theo ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng Ban Kinh doanh EVN, mô hình EVN’s ESCO được triển khai thông qua hợp đồng thực hiện dự án tiết kiệm năng lượng, với hai hình thức gồm hợp đồng bảo đảm tiết kiệm và hợp đồng chia sẻ tiết kiệm.

Tuy nhiên, mô hình này vẫn gặp nhiều khó khăn như thiếu hành lang pháp lý, hạn chế về nguồn tài chính, rủi ro thu hồi vốn, thiếu truyền thông và những hạn chế về thị trường, đội ngũ chuyên gia, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật.

EVN kiến nghị hình thành Quỹ tài chính thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; chuẩn hóa quy trình đo lường và xác minh kết quả; tăng cường thẩm định, đánh giá độc lập và công bố danh sách các ESCO đủ năng lực. Đồng thời, cần có hướng dẫn hạch toán đối với các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước và thúc đẩy hoạt động của Hiệp hội ESCO Việt Nam.

Việc hình thành Quỹ, nếu được thiết kế phù hợp, được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, giảm rủi ro cho các dự án tiết kiệm năng lượng và thu hút thêm nguồn lực tư nhân, quốc tế. Quan trọng hơn, Quỹ có thể trở thành một mắt xích kết nối tài chính, công nghệ và chuyên môn, qua đó biến tiềm năng tiết kiệm năng lượng còn lớn của nền kinh tế thành các dự án đầu tư cụ thể, góp phần giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện các mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.