Lắp đặt điện mặt trời mái nhà: Cần lưu ý những gì?

Các quy định mới cũng đặt ra yêu cầu rõ hơn đối với quá trình đầu tư, đấu nối và vận hành. Đặc biệt, từ ngày 25/5/2026, Nghị định 133/2026/NĐ-CP bắt đầu áp dụng chế tài đối với một số hành vi vi phạm trong phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Vì vậy, xác định đúng thủ tục ngay từ đầu là một trong những việc người dân, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý trước khi ký hợp đồng lắp đặt.

Xác định đúng trường hợp phải thông báo hay đăng ký

Theo quy định tại Nghị định 58/2025/NĐ-CP và các nội dung được sửa đổi, bổ sung, trách nhiệm của chủ đầu tư được phân loại dựa trên quy mô công suất, phương thức đấu nối với hệ thống điện quốc gia và nhu cầu bán sản lượng điện dư lên lưới.

Với nhóm thực hiện thông báo, quy định áp dụng đối với hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ lắp đặt hệ thống có công suất dưới 100kW và có đấu nối với hệ thống điện quốc gia. Đồng thời, tổ chức, cá nhân lắp đặt hệ thống dưới 1.000kW, có đấu nối với lưới điện nhưng không đăng ký bán sản lượng điện dư cũng thuộc nhóm này.

Chủ đầu tư có thể phải thực hiện thủ tục thông báo hoặc đăng ký phát triển nguồn điện khi lắp điện mặt trời mái nhà.

Trong khi đó, nhóm phải đăng ký phát triển nguồn điện gồm hệ thống có công suất từ 1.000 kW trở lên; hệ thống dưới 1.000 kW không bán sản lượng điện dư nhưng có nhu cầu được cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển; hoặc hệ thống dưới 1.000 kW có đăng ký bán sản lượng điện dư lên lưới, trừ những trường hợp được quy định riêng.

Đáng chú ý, với hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối lưới điện ở cấp hạ áp, tổ chức, cá nhân phải gửi Thông báo theo Mẫu số 01 đến UBND cấp xã nơi lắp đặt nguồn điện. Riêng nguồn có công suất nhỏ hơn 1 kW tính theo công suất của bộ chuyển đổi nghịch lưu (inverter) thì không thuộc diện bắt buộc thực hiện quy định này.

Đối với hệ thống đấu nối với hệ thống điện quốc gia tại cấp điện áp từ trung áp trở lên nhưng không đăng ký bán sản lượng điện dư, chủ đầu tư phải gửi Thông báo theo Mẫu số 02 đến UBND cấp tỉnh.

Một trường hợp khác cũng cần lưu ý là nguồn điện mặt trời mái nhà có công suất từ 100 kW trở lên nhưng không đấu nối với hệ thống điện quốc gia. Chủ đầu tư phải gửi thông báo đến UBND cấp xã nơi lắp đặt, trong đó cung cấp các thông tin như tên tổ chức, cá nhân, quy mô công suất, địa điểm, thời điểm bắt đầu thực hiện, thời điểm hoàn thành và đưa nguồn điện vào sử dụng.

Như vậy, trước khi quyết định mua thiết bị hoặc chốt công suất hệ thống, chủ đầu tư cần trả lời ba câu hỏi: hệ thống có đấu nối với lưới điện quốc gia hay không, công suất bao nhiêu và có đăng ký bán điện dư hay không. Đây là cơ sở để xác định thủ tục tương ứng.

Thông báo trước ít nhất 10 ngày làm việc

Một trong những điểm người lắp điện mặt trời mái nhà cần đặc biệt quan tâm là yêu cầu gửi thông báo trước khi lắp đặt. Theo quy định, đối với các trường hợp thuộc diện thông báo, tổ chức, cá nhân phải gửi thông báo trực tuyến tại Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc VNeID trước ngày bắt đầu lắp đặt nguồn điện ít nhất 10 ngày làm việc.

Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền sẽ chuyển thông tin đến các cơ quan, đơn vị liên quan về xây dựng, phòng cháy và chữa cháy, bảo vệ môi trường và đơn vị quản lý lưới điện để theo dõi, hướng dẫn theo quy định.

Quy định này không đơn thuần là thêm một thủ tục hành chính mà nhằm giúp đơn vị quản lý lưới điện đánh giá khả năng tiếp nhận nguồn điện mới. Khi nhiều hệ thống điện mặt trời cùng phát công suất vào những thời điểm nắng mạnh, trong khi phụ tải tại chỗ thấp, dòng điện có thể phát ngược lên lưới và tạo áp lực lên lưới điện hạ áp, trạm biến áp hoặc lưới phân phối.

Theo Bộ Công Thương, việc yêu cầu thông báo trước ít nhất 10 ngày làm việc là phù hợp với thực tiễn, tạo khoảng thời gian để đơn vị điện lực đánh giá khả năng gây quá tải đối với lưới điện tại khu vực phát triển nguồn điện, qua đó bảo đảm việc phát triển nguồn phù hợp với khả năng đấu nối, vận hành an toàn và điều độ hệ thống điện.

Hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp được bán tối đa 50% sản lượng điện dư khi phát triển năng lượng tái tạo.

Sau khi nhận thông báo, nếu phát hiện việc lắp đặt có khả năng gây quá tải trạm biến áp, lưới điện hạ áp hoặc lưới điện phân phối, đơn vị quản lý lưới điện có thể gửi ý kiến phản hồi để cơ quan tiếp nhận thông tin cho tổ chức, cá nhân tạm dừng việc lắp đặt, vận hành. Trường hợp sau 10 ngày làm việc kể từ ngày gửi thông báo mà không nhận được ý kiến phản hồi từ cơ quan tiếp nhận, chủ đầu tư được phép lắp đặt theo nội dung đã thông báo và các quy định pháp luật liên quan.

Điều này cũng có nghĩa chủ đầu tư không nên ký hợp đồng và cho thi công ngay sau khi hoàn tất việc mua thiết bị. Thời điểm bắt đầu lắp đặt phải được tính toán phù hợp với thời hạn thông báo, tránh trường hợp hệ thống đã thi công nhưng thủ tục chưa hoàn tất.

Chế tài đã rõ, bán điện dư cần tính toán từ đầu

Từ ngày 25/5/2026, Nghị định 133/2026/NĐ-CP bắt đầu áp dụng chế tài đối với một số hành vi không tuân thủ quy định về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Mức xử lý được phân theo cấp điện áp đấu nối, công suất hệ thống và hành vi vi phạm.

Đối với nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ đấu nối ở cấp hạ áp, hành vi không gửi thông báo phát triển nguồn điện hoặc thực hiện không đúng nội dung đã thông báo có thể bị phạt cảnh cáo. Nếu tái phạm sau 10 ngày kể từ ngày bị xử phạt, mức phạt là từ 500.000-1 triệu đồng đối với nguồn có công suất đến 20 kW và từ 2-3 triệu đồng đối với nguồn trên 20 kW.

Với nguồn đấu nối từ cấp trung áp trở lên, các hành vi như không gửi thông báo, lắp đặt khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện hoặc thực hiện không đúng nội dung thông báo, giấy chứng nhận có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng. Ngoài xử phạt, chủ thể vi phạm còn phải thực hiện thủ tục khắc phục theo quy định.

Đối với trường hợp phải đăng ký cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển, hồ sơ gồm giấy đăng ký theo mẫu, sơ đồ lắp đặt, đấu nối nguồn điện với phụ tải và lưới điện. Trường hợp thuộc diện phải thực hiện các thủ tục về phòng cháy và chữa cháy, hồ sơ còn có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu hoặc văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy theo từng trường hợp.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 đã sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến phát triển năng lượng tái tạo, trong đó mở rộng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới điện quốc gia. Theo nội dung được cung cấp, hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp được bán tối đa 50% sản lượng điện dư, thay vì mức tối đa 20% trước đó.

Cùng với đó, cơ chế mua bán điện dư được mở rộng theo hướng cho phép bên phát điện và bên mua điện thỏa thuận giá trên cơ sở khung giá do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Điều này tạo thêm dư địa để chủ đầu tư tính toán hiệu quả kinh tế của hệ thống ngay từ khi thiết kế.

Do đó, lựa chọn công suất không nên chỉ dựa vào diện tích mái hoặc khả năng tài chính mà cần gắn với nhu cầu sử dụng điện thực tế. Một hệ thống có công suất phù hợp với phụ tải ban ngày sẽ giúp tăng tỷ lệ tự dùng, trong khi việc bán điện dư cần được tính toán cùng với các yêu cầu về thủ tục và đấu nối.

Đối với người dân, doanh nghiệp đang chuẩn bị lắp đặt, cách tiếp cận an toàn là xác định rõ loại hình hệ thống, công suất, cấp điện áp đấu nối và phương án sử dụng sản lượng điện trước khi ký hợp đồng thi công. Đồng thời, cần kiểm tra thủ tục thông báo hoặc đăng ký, yêu cầu về xây dựng, phòng cháy chữa cháy, an toàn điện và điều kiện của lưới điện khu vực.

Làm đúng ngay từ khâu chuẩn bị không chỉ giúp tránh nguy cơ bị xử phạt mà còn hạn chế việc phải thay đổi thiết kế, công suất hoặc phương án đấu nối sau khi đã đầu tư. Trong bối cảnh điện mặt trời mái nhà ngày càng được khuyến khích phát triển, tuân thủ đúng quy định sẽ là điều kiện quan trọng để nguồn điện phân tán này phát huy hiệu quả mà vẫn bảo đảm an toàn cho công trình và hệ thống điện.

Giá lắp điện mặt trời mái nhà ngày càng giảm

Chợ đầu tiên của Hà Nội lắp điện mặt trời mái nhà

Lắp điện mặt trời mái nhà, người dân có thể bán điện dư thừa cho EVN

Bắc Ninh hỗ trợ người dân tối đa 6 triệu đồng để lắp điện mặt trời mái nhà

Đình Khương