Vật liệu xây dựng trước yêu cầu chuyển đổi xanh, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng

Chiều 9/9, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng. Điểm đáng chú ý được đặt ra tại Hội nghị không chỉ là việc hoàn thiện một đạo luật chuyên ngành, mà còn là yêu cầu định hình lại cách thức phát triển một ngành công nghiệp có tác động trực tiếp đến tài nguyên, năng lượng, môi trường và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, việc xây dựng Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng là cần thiết, trong bối cảnh ngành đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh về công nghệ và mô hình sản xuất.

Ông Trần Văn Khải cho rằng vật liệu xây dựng cần được xác định là ngành công nghiệp nền tảng, phát triển theo hướng hiện đại, xanh, sạch, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng. Đây không chỉ là câu chuyện thay đổi công nghệ sản xuất, mà còn liên quan đến việc nâng cao giá trị của nguyên liệu, giảm tiêu hao đầu vào và từng bước chuyển sang các mô hình sản xuất ít phát thải hơn.

Ông Trần Văn Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu tại hội nghị.

Theo đó, ngành cần đẩy mạnh chế biến sâu, từng bước làm chủ công nghệ, tăng cường sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu thay thế, qua đó góp phần giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Cùng với chuyển đổi xanh, yêu cầu bảo đảm nguồn cung các loại vật liệu thiết yếu như cát, đá, xi măng, thép cũng cần được đặt trong một cơ chế quản lý ổn định, minh bạch, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư xây dựng.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh, vật liệu xây dựng có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng kết cấu hạ tầng. Những năm qua, ngành phát triển nhanh, chủng loại sản phẩm ngày càng đa dạng, đóng góp tích cực cho quá trình phát triển đất nước.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển cũng kéo theo những vấn đề cần giải quyết về thể chế. Đó là định hướng phát triển, cân đối cung - cầu, đổi mới công nghệ, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và kiểm soát tác động môi trường. Nếu thiếu một khuôn khổ pháp lý phù hợp, những mục tiêu về vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn hay đổi mới công nghệ khó có thể chuyển từ định hướng thành động lực thực tế cho doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh, quan điểm xuyên suốt khi xây dựng luật là chỉ luật hóa những vấn đề thực sự cần thiết, ổn định và thuộc thẩm quyền của Quốc hội; đồng thời tôn trọng cơ chế thị trường, bảo đảm quyền tự do đầu tư, kinh doanh hợp pháp. Phát triển vật liệu xây dựng phải gắn với tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Vật liệu xây dựng hướng tới ngành công nghiệp xanh, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo định hướng đổi mới phương thức quản lý theo hướng phân cấp, số hóa, quản lý bằng dữ liệu và tăng cường hậu kiểm. Điều này nhằm giảm sự can thiệp hành chính không cần thiết, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang giám sát dựa trên dữ liệu và kết quả thực tế.

Ông Nguyễn Hữu Thọ, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng, cho biết Bộ Xây dựng đã tổng kết thực tiễn, rà soát hệ thống pháp luật liên quan để xác định những khoảng trống cần luật hóa, tránh quy định lại các nội dung đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh.

Hồ sơ chính sách tập trung vào 6 nhóm chính sách, trong đó đáng chú ý là phát triển vật liệu theo hướng đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng, thúc đẩy vật liệu mới, vật liệu xanh; quản lý nguyên liệu và bảo đảm nguồn cung; sử dụng vật liệu trong công trình; thu hồi, tái chế chất thải làm nguyên liệu, phát triển kinh tế tuần hoàn; cùng với chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Một điểm có ý nghĩa đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh là nguyên tắc không tạo thêm cơ chế “xin - cho”. Chính sách mới không nhằm tái lập quy hoạch sản phẩm, phân bổ hành chính công suất hoặc nguồn vật liệu, cũng không tạo thêm giấy phép, thủ tục xác nhận công suất hay điều kiện kinh doanh nếu không thực sự cần thiết.

Với nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường, thay vì can thiệp bằng biện pháp hành chính, định hướng quản lý là tăng cường theo dõi, dự báo, cảnh báo sớm và phối hợp trên cơ sở dữ liệu. Cách tiếp cận này nếu được thiết kế phù hợp có thể vừa bảo đảm nguồn cung cho thị trường, vừa tạo dư địa để doanh nghiệp chủ động đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Các đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi sang sản xuất vật liệu xanh, vật liệu tái chế; đồng thời hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để vật liệu mới có cơ sở được đưa vào các công trình.

Đây được xem là một khâu then chốt. Bởi nếu chỉ đặt mục tiêu phát triển vật liệu xanh mà thiếu tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế công nhận phù hợp, sản phẩm mới sẽ khó tiếp cận thị trường. Ngược lại, một hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng sẽ tạo cơ sở để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh phát biểu tại Hội nghị.

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh yêu cầu tiếp tục làm rõ từng khoảng trống pháp lý cần luật hóa, xác định ranh giới của 6 nhóm chính sách, bảo đảm không trùng lặp, chồng chéo với các luật chuyên ngành. Các chính sách về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, khoa học và công nghệ phải đi vào thực chất, tạo hành lang cho đổi mới, thử nghiệm, tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa.

Đồng thời, cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng phải hướng tới kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu hiện có, phục vụ quản lý và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Nếu làm được điều này, Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng không chỉ tạo thêm một khung pháp lý cho ngành, mà còn có thể trở thành nền tảng thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sản xuất dựa nhiều vào tài nguyên sang sản xuất dựa nhiều hơn vào công nghệ, hiệu quả năng lượng và giá trị gia tăng.

Xây dựng phương án quản lý điện thoại thông minh, mạng xã hội trong trường học

Bắc Ninh khởi công xây dựng Nhà máy nhiệt điện hơn 1 tỷ USD

Bộ Xây dựng đề xuất nhiều giải pháp khơi thông thị trường bất động sản

Luật Xây dựng 2025: Những thay đổi lớn và yêu cầu từ thực tiễn

Đình Khương