TP HCM mở không gian mới cho hệ sinh thái năng lượng

08:00 | 06/10/2026

Theo dõi Kinh tế Xây Dựng trên

Từ lợi thế cảng nước sâu và logistics, TP HCM có thể từng bước hình thành một hệ sinh thái năng lượng mới, trong đó cảng - khí - điện gió - carbon - công nghiệp hỗ trợ bổ trợ cho nhau. Đây cũng là hướng đi để thành phố chuyển từ tăng sản lượng hàng hóa sang gia tăng giá trị giữ lại trong chuỗi kinh tế biển.

TP HCM mở không gian mới cho hệ sinh thái năng lượng

Cảng biển TP HCM.

Theo OECD, kinh tế biển toàn cầu có thể tăng gấp đôi, đạt 3,8-7,1 nghìn tỷ USD vào năm 2050. Hơn 75% mức tăng trưởng kinh tế biển trong 25 năm qua đến từ châu Á - Thái Bình Dương. Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tỷ trọng kinh tế biển cao trên thế giới, trong khi TP HCM sở hữu vị trí cửa ngõ logistics quan trọng của Việt Nam và khu vực.

Năm 2024, khu vực cảng TP HCM và Cát Lái xử lý khoảng 16 triệu TEU, đứng thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Singapore. Tuy nhiên, xét trên toàn bộ hệ sinh thái hàng hải, vị thế của TP HCM vẫn chưa tương xứng.

Theo xếp hạng của Menon Economics, thành phố có thế mạnh về cảng, logistics, sản xuất và hạ tầng, nhưng còn khoảng trống ở những lĩnh vực tạo giá trị cao như sở hữu và quản lý tàu, tài chính, bảo hiểm, công nghệ hàng hải và phân bổ vốn.

Ước tính Việt Nam đang bỏ lỡ khoảng 6-8 tỷ USD mỗi năm từ các dịch vụ hàng hải giá trị cao như tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm. Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận: không chỉ tăng lượng hàng qua cảng mà phải tăng giá trị được tạo ra và giữ lại quanh mỗi dòng hàng hóa.

Trong cấu trúc mới, cảng nước sâu không còn đơn thuần là nơi bốc dỡ hàng mà trở thành nền tảng kết nối thương mại, công nghiệp, năng lượng và dịch vụ.

Một trong những hướng có dư địa lớn là kết nối hạ tầng cảng với chuỗi năng lượng.

Thị trường công nghiệp điện gió được ước tính có thể đạt khoảng 42 tỷ USD vào năm 2045. Với lợi thế cảng nước sâu, logistics hàng siêu trường, siêu trọng, cơ khí chế tạo và kinh nghiệm từ ngành dầu khí ngoài khơi, TP HCM có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi, từ chế tạo kết cấu, lắp đặt đến vận hành và bảo dưỡng.

Cùng với điện gió là LNG. Nhu cầu LNG được dự báo ở mức 15-20 triệu tấn/năm vào năm 2030, kéo theo nhu cầu về kho nổi, tái hóa khí và hệ thống đường ống kết nối vùng.

Xa hơn, hạ tầng dầu khí và điều kiện địa chất biển còn có thể được tận dụng để phát triển các dự án thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), mở ra một thị trường mới gắn với quá trình giảm phát thải.

Khi đó, cảng - khí - điện gió - carbon không còn là những lĩnh vực tách biệt mà có thể hình thành một chuỗi liên kết: cảng phục vụ năng lượng, năng lượng phục vụ công nghiệp, công nghiệp tạo hàng hóa và hàng hóa quay trở lại nuôi dưỡng hệ sinh thái logistics.

Để mô hình này vận hành hiệu quả, hạ tầng kết nối phía sau cảng phải đi trước một bước. Đến năm 2030, lượng hàng qua hệ thống cảng được quy hoạch khoảng 38 triệu TEU/năm, gần gấp đôi hiện nay. Áp lực vì thế không chỉ nằm ở cầu bến mà còn ở luồng hàng hải, khu neo đậu, hoa tiêu và đặc biệt là mạng lưới giao thông kết nối cảng với các trung tâm sản xuất.

Khoảng cách từ cảng đến quốc lộ hiện khoảng 8 km, trong khi giao thông công nghiệp vẫn đan xen với giao thông đô thị. Nếu không được tháo gỡ, chi phí logistics có thể làm giảm đáng kể lợi thế của cảng nước sâu.

Theo hướng này, cần hình thành các tuyến kết nối chuyên dụng liên cảng, kéo dài các tuyến cao tốc kết nối khu vực cảng với Long Thành - Hồ Tràm và Quốc lộ 51, đồng thời phát triển đại lộ ven biển như một trục kết nối kinh tế - đô thị mới.

Mục tiêu không chỉ là “đưa hàng ra cảng nhanh hơn”, mà là kết nối cảng với các trung tâm công nghiệp, năng lượng và logistics trong cùng một không gian phát triển.

Sau sáp nhập, lợi thế lớn nhất chính là khả năng tổ chức một chuỗi liên kết vùng. TP HCM có thể giữ vai trò trung tâm về cảng nước sâu, trung chuyển quốc tế, tài chính - pháp lý, thương mại hàng hải và R&D.

Các địa phương lân cận bổ trợ theo lợi thế riêng: Tây Ninh kết nối hàng hóa nội địa và xuyên biên giới; Đồng Tháp phát triển logistics sông - biển, nông sản và kinh tế sinh học; Lâm Đồng bổ trợ về năng lượng mới, điện gió, cơ khí và vật liệu.

Cùng với công nghiệp và năng lượng, không gian du lịch biển cũng được mở rộng từ Cần Giờ - Vũng Tàu - Hồ Tràm - Côn Đảo đến Phan Thiết - Mũi Né - Phú Quý, tạo thành chuỗi sản phẩm du lịch biển liên vùng.