Phát triển cao tốc giai đoạn 2026-2030: Bài toán lớn về nguồn vốn

Cần huy động khoảng 846 nghìn tỷ đồng ngoài ngân sách

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, đây vừa là thách thức lớn về nguồn lực, vừa mở ra dư địa đầu tư đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng và thị trường vốn.

Sau 25 năm phát triển, hệ thống cao tốc Việt Nam đã có bước tiến mạnh mẽ. Theo Bộ Xây dựng, cả nước hiện đưa vào khai thác 3.345 km đường bộ cao tốc, vượt mục tiêu 3.000 km của giai đoạn 2021-2025, trong khi 1.252 km đang được tích cực triển khai thi công. Đáng chú ý, riêng từ năm 2021 đến nay, 444.571 tỷ đồng đã được huy động thông qua phương thức PPP để đầu tư 17 dự án BOT.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ Xây dựng cam kết tiếp tục duy trì cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Những kết quả này cho thấy đầu tư hạ tầng giao thông có khả năng thu hút nguồn lực xã hội khi cơ chế đầu tư, chia sẻ rủi ro và phương án tài chính được thiết kế phù hợp. Tuy nhiên, quy mô đầu tư trong giai đoạn tới lớn hơn đáng kể, đòi hỏi cách tiếp cận mới đối với bài toán vốn.

Theo kế hoạch được Bộ Xây dựng đưa ra, để hoàn thành mục tiêu trên 5.000 km cao tốc vào năm 2030, tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Với khoảng 423 nghìn tỷ đồng dự kiến được ngân sách Nhà nước cân đối, phần thiếu hụt lên tới khoảng 846 nghìn tỷ đồng. Đây là quy mô vốn rất lớn, vượt xa khả năng đáp ứng của một kênh huy động đơn lẻ.

Bởi vậy, việc mở rộng đầu tư theo phương thức PPP tiếp tục được xác định là một trong những hướng quan trọng. Bộ Xây dựng dự kiến công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư PPP với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 923 nghìn tỷ đồng. Danh mục này bao gồm các dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông, nâng cấp một số tuyến vành đai, hoàn thiện các tuyến kết nối hành lang kinh tế và tăng cường kết nối vùng.

Tuy nhiên, để dòng vốn tư nhân thực sự tham gia mạnh vào các dự án quy mô lớn, vấn đề không chỉ nằm ở việc có dự án để đầu tư mà còn ở khả năng thu xếp nguồn vốn dài hạn. Đây là điểm được các chuyên gia tài chính và ngân hàng đặc biệt lưu ý.

Giai đoạn 2026 - 2030, dự kiến đầu tư xây dựng mới 2.829km, đồng thời mở rộng, hoàn thiện 1.187km đường bộ cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1.269.000 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young cho rằng, cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, đồng thời chú trọng phát triển nguồn vốn dài hạn để đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng đường bộ cao tốc.

Theo ông Long, một dự án PPP muốn huy động được vốn và bảo đảm hiệu quả đầu tư cần đồng thời xử lý nhiều nhóm vấn đề, trong đó môi trường pháp lý và khả năng dự báo doanh thu có ý nghĩa quan trọng. Đối với dự án cao tốc, lưu lượng phương tiện là yếu tố then chốt bởi rủi ro lớn đối với các dự án PPP đường bộ thường liên quan đến lưu lượng. Khi lưu lượng được cải thiện, khả năng dự báo doanh thu và kiểm soát rủi ro tài chính của dự án cũng được nâng lên.

Mở thêm kênh vốn dài hạn, giảm áp lực tín dụng

Trong cơ cấu vốn cho các dự án cao tốc, tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò then chốt, đặc biệt trong giai đoạn đầu triển khai dự án. Tuy nhiên, khi tổng mức đầu tư ngày càng lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài, việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng có thể tạo áp lực đối với giới hạn cấp tín dụng, thanh khoản, vốn tự có và mức độ tập trung rủi ro của các ngân hàng.

Ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank cho biết, các dự án hạ tầng, nhất là BOT giao thông, thường cần nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn. Nhà đầu tư chỉ có thể đáp ứng một phần bằng vốn chủ sở hữu và vốn Nhà nước, trong khi phần còn lại phải huy động từ tín dụng và các nguồn vốn dài hạn khác.

Ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp - Vietinbank.

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng thương mại có thể đóng vai trò thu xếp vốn, tổ chức đồng tài trợ và phân tán rủi ro đối với các dự án PPP quy mô lớn, thay vì một ngân hàng phải cung cấp phần lớn vốn vay cho một dự án.

Cùng với tín dụng, thị trường trái phiếu được kỳ vọng mở thêm một kênh vốn dài hạn cho các dự án cao tốc. Theo ông Nguyễn Việt Long, việc Bộ Tài chính chuẩn bị hướng dẫn về phát hành trái phiếu cho dự án PPP là tín hiệu tích cực. Theo thông lệ quốc tế, trái phiếu có thể giúp bổ sung khoảng 10-15% tổng dư nợ cho dự án, qua đó giảm áp lực huy động vốn từ ngân hàng.

Tuy nhiên, trái phiếu không được xem là nguồn thay thế tín dụng ngân hàng mà đóng vai trò bổ sung. Trong giai đoạn đầu, tín dụng vẫn có vai trò quan trọng; đến khi dự án hoàn thành, đi vào khai thác và hình thành dòng doanh thu ổn định, trái phiếu có thể trở thành kênh huy động phù hợp, nhất là với những dự án có lưu lượng phương tiện tốt.

Một hướng khác được đặt ra là thu hút các nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và các quỹ phát triển dài hạn tham gia thị trường vốn cho hạ tầng. Việc hình thành cơ chế phù hợp để các tổ chức này tham gia mua trái phiếu dự án PPP sẽ góp phần mở rộng nguồn vốn dài hạn, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng đề nghị các ngân hàng thương mại lớn nghiên cứu xây dựng các gói tín dụng trung, dài hạn với lãi suất hợp lý, tạo bệ đỡ tài chính cho nhà đầu tư PPP.

Như vậy, bài toán vốn cho cao tốc giai đoạn 2026-2030 không chỉ là huy động đủ số tiền cần thiết, mà còn là xây dựng một cơ cấu vốn phù hợp với đặc thù đầu tư hạ tầng dài hạn. Khi ngân sách Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tín dụng ngân hàng làm nền tảng và thị trường trái phiếu, các nhà đầu tư tổ chức được khơi thông, nguồn lực xã hội sẽ có thêm dư địa tham gia vào quá trình phát triển mạng lưới cao tốc.

Năm 2026: Khởi công Vành đai 4 - Trục giao thông liên vùng lớn nhất Đông Nam Bộ

Đề xuất nghiên cứu đầu tư theo hình thức PPP đối với cao tốc Quảng Ngãi - Măng Đen

Ký hợp đồng tín dụng hơn 27.000 tỉ đồng mở rộng cao tốc TP HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận

Bộ Xây dựng: Khẩn trương hoàn thiện hạ tầng sạc điện tại các trạm dừng nghỉ

Đình Khương